Warsztaty dla rodziców

Praca z dzieckiem zdolnym

1. Uwarunkowania kształtowania się zdolności.

Na rozwój uzdolnień dziecka obok czynników wrodzonych i dziedzicznych wpływ mają czynniki nabyte, środowiskowe. Do czynników środowiskowych oprócz zdrowego odżywiania i atmosfery domu dającej poczucie bezpieczeństwa należą:

  • akceptacja dziecka w domu rodzinnym, zaspakajanie jego potrzeb emocjonalnych uczenie bycia z ludźmi, korygowanie egoizmu, agresji, wsparcie psychiczne w chwilach niepowodzeń,
  • wspomaganie rozwoju umysłowego i zainteresowań dziecka przez rodziców, poświęcanie czasu na rozmowy, wspólne zabawy, spacery, hobby, dostrzeganie prac i pomysłów dziecka, wyrażanie akceptacji bądź konstruktywnej krytyki, zachęcanie do twórczej pracy,
  • korzystna, stymulująca rozwój intelektu i zainteresowań atmosfera w przedszkolu.

W okresie przedszkolnym obserwuje się wyraźne zróżnicowanie tempa, łatwości i szybkości opanowania poszczególnych działań, a więc istnieją różnice w zakresie zdolności. Pojawiają się dzieci uzdolnione literacko i uzdolnione matematycznie. Daje się zauważyć zróżnicowanie w zakresie zdolności motorycznych, przejawiające się jako zdolności muzyczne i plastyczne. W okresie tym między dziećmi istnieją duże różnice indywidualne w rozwoju zdolności. Młodszy wiek szkolny jest określany jako okres rozkwitu zdolności intelektualnych. Zdolności twórcze, zwłaszcza w zakresie twórczości intelektualnej, rozwijają się w okresie dorastania.

Rozwój zdolności zależy także od osobowości, zainteresowań, zamiłowań i inicjatywy dziecka, od jego aktywności i potrzeby działania w danej sferze. Niezmiernie istotny jest tu także upór i odpowiedni poziom potrzeb. W niesprzyjających warunkach rozwój zdolności może ulegać częściowemu lub prawie całkowitemu zahamowaniu. Mimo predyspozycji niektóre zdolności nie ujawniają się i nie rozwijają, jeśli dziecko nie ma odpowiedniej pomocy, zachęt, ukierunkowania, możliwości ćwiczenia i sprawdzania się w danej dziedzinie.

 

2. Cechy dziecka zdolnego.

Cechy dziecka zdolnego (typowe dla dzieci w wieku 5-7 lat) wyróżniające dziecko zdolne spośród innych to:

  • łatwe zapamiętywanie i uczenie się nowych rzeczy, natychmiastowe zrozumienie problemów, (około 1/3 dzieci zdolnych przed rozpoczęciem szkoły umie czytać i liczyć do 100),
  • zadawanie pytań, zainteresowanie światem, bystra obserwacja i spostrzegawczość,
  • wykonywanie zadań umysłowych z przyjemnością, umiejętność skupienia uwagi na długi czas na tym, co dziecko interesuje (w nielicznych przypadkach dzieci ujawniają już konkretne zainteresowania i uzdolnienia kierunkowe),
  • wymyślanie nowych zabaw, opowiadań, sytuacji realnych lub abstrakcyjnych, ciekawe oryginalne pomysły, bogata wyobraźnia, potrzeba wyrażania myśli lub emocji za pomocą różnych form plastycznych, w formie słów, ruchu lub muzyki,
  • niezależna postawa wobec innych, potrafi bronić swoich racji, samodzielność w pracy.

Posiadanie trzech spośród powyższych cech oznacza, że dziecko ma szanse być w przyszłości jednostką wybitną. Dziecko zdolne nierozpoznane w porę i nie-otoczone właściwą opieką ze strony domu i przedszkola, nie wykorzysta w pełni wrodzonych predyspozycji.

 

3. Sposoby wspierania rozwoju dziecka uzdolnionego.

Rozwijaniu zdolności dzieci sprzyjają: dobra atmosfera rodzinna, dobra współpraca przedszkola i rodziny, rozszerzona oferta zajęć programowych (taniec regionalny, rękodzieło artystyczne, zajęcia komputerowe, programy innowacyjne, programy pracy własnej, gry i zabawy rozwijające zdolności dzieci), dobra atmosfera w grupie rówieśniczej, więź emocjonalna i dobry kontakt nauczyciela
z dzieckiem. Bardzo ważna jest akceptacja dziecka, rozumienie jego potrzeb, dawanie wsparcia w chwilach niepowodzeń i zwątpień.
Nauczyciele wszystkich szczebli kształcenia mają olbrzymi wpływ na stwarzanie warunków stymulowania potrzeb poznawczych swoich wychowanków. Bardzo istotną rolę w wyzwalaniu twórczego potencjału dziecka odgrywają również rodzice.

 

4. Rady dla rodziców.

Rodzice wspierając rozwój zdolności swojego dziecka powinni pamiętać o następujących radach:

  • dostarczaj dziecku materiałów rozwijających wyobraźnię, dostarczaj materiałów, które wzbogacają obrazowość języka (baśnie, mity)
  • zostawiaj dziecku czas na myślenie i marzenie na jawie (czas na zamysł, zadumę),
  • zachęcaj dziecko do utrwalania swoich pomysłów,
  • nadawaj dziecięcym wytworom skończoną formę (opraw rysunki, zrób tomik wierszy),
  • akceptuj naturalną u dzieci skłonność do odmiennego spojrzenia na rzeczy,
  • chwal przejawianie szczerej indywidualności,
  • bądź ostrożny z redagowaniem tekstów pisanych przez dzieci,
  • zachęcaj dzieci do bawienia się słowami,
  • kochaj swoje dziecko i mów mu o tym.

Bardzo ważne jest również stwierdzenie, że dziecko zdolne jest przede wszystkim dzieckiem, a dopiero potem dzieckiem zdolnym. Nie należy robić nic na siłę.

 

5. Przyczyny hamujące rozwój dziecka zdolnego.

Dzieci zdolne nie zawsze otrzymują w szkole dobre oceny. Niejednokrotnie bywa tak, że dziecko z powodu częstego zadawania pytań lub swojej nadpobudliwości ruchowej bądź innych zachowań jest kłopotliwe dla nauczyciela, co wpływa na sposób jego oceniania. Obserwuje się często rozbieżności rzeczywistych zdolności ucznia z jego wynikami szkolnymi. Najczęściej spotykane negatywne cechy niektórych dzieci zdolnych hamujące ich rozwój intelektualno- emocjonalny to:

  • trudności w przystosowaniu się do grupy (chęć ciągłego imponowania, dominowania, postawa rywalizacyjna),
  • zarozumiałość, (okazywanie lekceważenia rówieśnikom i nauczycielom),
  • egocentryzm, koncentracja na sobie, „zmęczenie nauczyciela”,
  • trudności w przechodzeniu od wiadomości do umiejętności, demonstrowanie wiedzy encyklopedycznej,
  • chwiejność emocjonalna, nieśmiałość lub nadpobudliwość psychoruchowa, zachowania agresywne bądź lękowe.

Dzieci przejawiające powyższe zachowania należy objąć różnymi formami pomocy organizowanymi przez poradnie psychologiczno-pedagogiczne.

W pracy z dzieckiem zdolnym bardzo ważny jest stosunek najbliższego otoczenia dziecka do uczenia się, nabywania nowej wiedzy i umiejętności. Zachowania, które są bodźcem do ciągłego rozwoju dziecka to wspólne dorosłych i dzieci wyprawy do ZOO, wycieczki do lasu, na łąkę, do muzeów, rozmowy o przeczytanych książkach, obejrzanych filmach. Jest to takie rodzicielstwo, które ma poczucie obowiązku wobec dzieci, ale też umie cieszyć się wraz z dzieckiem z jego rozwoju.

 

6. Propozycje zabaw rozwijających zdolności dziecka.

 

„ Kojarzenie pojęć”– dz. stoją w rozsypce, n-lka trzyma w ręku piłeczkę i zadaje pytanie- Z czym kojarzy się wam słowo- pojęcie „ czysty?” Dziecko, które ma gotową odpowiedź zgłasza się, a n-lka rzuca do niego piłeczkę Po udzieleniu odpowiedzi dziecko rzuca piłeczkę do kolegi, który też chce odpowiedzieć na to pytanie.

Inne pytania: Z czym kojarzy się wam słowo „słodki?”(„przyjemna”, „radość”, „obowiązek”, „zło”, „ dobroć”, „ liczba”, przyroda „ „ekologia”, „ochrona”, „praca”).

„ Szybkie skojarzenia”– dz. stoją w kole, n-lka umawia się z dziećmi, że każdemu poda wyraz, a dz. ma szybko podać wyraz, który przychodzi mu na myśl. Dz. odpowiadają po jednym skojarzonym szybko wyrazie.

Przykłady wyrazów: sąd, człowiek, las, talerz, ziemia, litera, but, dom, woda pióro, kot, miód, róża, ryba, szafa, ogień, liczba, płot.

 

„Jak wyglądałby świat bez…?”-n-lka podaje temat do dyskusji, który należy omówić wyczerpująco: „ Jak wyglądałby świat bez wody?” (bez tkanin, bez drzew i drewna, bez piasku, ptaków, prądu i elektryczności).

 

 „Wymyślanka wierszowana lub rymowana”. -dz. wymyśla wierszowankę do podanego tematu np. Nasza klasa jest niezwykła…, Podczas zajęć w naszej grupie…, Zwierzęta świata…, Spokój i hałas…” Cieszymy się wszyscy…” Nasi rodzice kochani…, Niespodzianką dla nas jest…”

 

„Co jest trudniejsze?”– dz. wymienia swoje poglądy w dyskusji na różne tematy:

  • Co jest trudniejsze : być marynarzem, pilotem czy górnikiem?,
  • Co jest bezpieczniejsze: być płetwonurkiem czy spadochroniarzem?,
  • Co jest potrzebniejsze: ogień czy woda?,
  • Co jest cenniejsze: zdrowie czy uroda?,
  • Co jest łatwiejsze: być dzieckiem czy dorosłym?, itd.

 

„Który bohater z bajek?”– dz. utożsamia się z którymś z bohaterów z bajek, filmów, książek i mówi jaką cechę ma wspólną ze swoim wybranym bohaterem (wygląd, charakter, sposób postępowania).

 

„Dyktowany rysunek”- dz. mają przed sobą kartki i kredki, rysują wg. poleceń, np.

  • Na środku kartki narysuj kółko wielkości jabłka.
  • To będzie twarz chłopca, więc dorysuj niebieskie oczy, mały nosek i uśmiech.
  • Teraz dorysuj mu uszy i krótkie czarne włosy.
  • Narysuj mu szyję i koszulę z krótkim rękawem w żółto- niebieskie paski.
  • Dorysuj krótkie nad kolana spodenki w kolorze czerwonym z kiszonkami po bokach.
  • Dorysuj nogi i buty w kolorze czerwono- szarym, ze sznurówkami…

„ Kącik osiągnięć i sukcesów.”– dz. opowiadają zachęcone przez n-lkę o własnych osiągnięciach sukcesach, mogą być z ostatnich dni i dotyczyć nawet małych rzeczy.

 

„Moja najwspanialsza zabawa.”– dz. opowiadają o swojej najwspanialszej zabawie (co to była za zabawa, z kim, i w co, kiedy, gdzie…), następnie przedstawiają ją za pomocą środków plastycznych.

 

„Projektujemy nowe przedszkole.”– dz. w grupach projektują nowe przedszkole, budynek z przyszłości ze wszelkimi nowoczesnymi urządzeniami i najnowszymi osiągnięciami techniki i nauki. Rysują budynek ze szczegółami, następnie omawiają swoje prace.

 

„Co powinien mieć ze sobą podróżnik?”– dz. podają jedną niezbędną rzecz, którą powinien zabrać ze sobą podróżnik, zamierzający przemierzyć cały świat.

 

„Przyjazny stworek”.- dz. wymyślają i rysują stworka, z którym mogłyby się zaprzyjaźnić, wspólnie określają jaki ma być ten stworek:

  • powinien być sympatyczny i wesoły,
  • powinien być ładny i przyjemny w dotyku,
  • powinien umieć mówić i śmiać się,
  • powinien lubić się bawić, a nawet wymyślać różne zabawy…

 

„Rysunek z literki lub cyfry”.- dz. wymyślają rysunek jaki chcą, tak żeby literka lub cyferka pozostała widoczna, omawiają swoje prace.

 

„Wierszyk z uczuciem”.– dz. indywidualnie, bądź parami układają wierszyk, którym każdy wers będzie zaczynał się od nazwy uczucia:
– Spokój nadszedł z cicha, spokój upragniony, spokój …

 

Literatura:
1. Mirosława Partyka: „ Zdolni, utalentowani, twórczy.”, Warszawa 1999.
2. Jadwiga Stasica: „ Rozwijanie fantazji, zainteresowań i zdolności uczniów.”, Kraków 2003.

mgr Gabriela Piętnik